Του Αλέξανδρου Γιαννουλάκη
Νοσηλευτή Επιτήρησης Λοιμώξεων (RN, MSc)
ΚΑΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗ
Η Παγκόσμια Ημέρα Υγιεινής Χεριών (5 Μαΐου), όπως έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αναδεικνύει τη σημασία της υγιεινής των χεριών ως βασικό μέτρο περιορισμού της διασποράς παθογόνων μικροοργανισμών και πρόληψης των λοιμώξεων.
Οι παθογόνοι μικροοργανισμοί είναι μικροοργανισμοί όπως ιοί, βακτήρια, μύκητες, οι οποίοι έχουν την ικανότητα να προκαλούν νόσο στον άνθρωπο, μέσω εισόδου, πολλαπλασιασμού και πρόκλησης βλάβης στους ιστούς του ξενιστή. Η μετάδοσή τους εντός των δομών υγείας μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση νοσοκομειακών λοιμώξεων, οι οποίες αποτελούν σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Οι λοιμώξεις αυτές σχετίζονται με αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, παράταση της διάρκειας νοσηλείας, εμφάνιση επιπλοκών και καθυστέρηση της ανάρρωσης, καθώς και με αυξημένη κατανάλωση αντιβιοτικών και την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής. Επιπλέον, επιβαρύνουν την ποιότητα ζωής των ασθενών και συνεπάγονται σημαντική αύξηση του κόστους για τα συστήματα υγείας παγκοσμίως.
Στις δομές παροχής υπηρεσιών υγείας, τα χέρια των επαγγελματιών αποτελούν τον κύριο μηχανισμό μετάδοσης μικροοργανισμών μεταξύ ασθενών. Σύμφωνα με διεθνή δεδομένα, η ορθή εφαρμογή της υγιεινής των χεριών αποτελεί την πλέον αποτελεσματική, απλή και οικονομικά αποδοτική παρέμβαση η οποία σχετίζεται με σημαντική μείωση της επίπτωσης των νοσοκομειακών λοιμώξεων. Για τους λόγους αυτούς, κρίνεται καθοριστικής σημασίας η απόλυτη συμμόρφωση με το πρωτόκολλο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας
«5 Στιγμές (Βήματα) για την Υγιεινή των Χεριών»:
- Πριν την επαφή με τον ασθενή
- Πριν από εφαρμογή άσηπτης τεχνικής
- Μετά από έκθεση σε σωματικά υγρά
- Μετά την επαφή με τον ασθενή
- Μετά την επαφή με το άμεσο περιβάλλον του ασθενούς (αντικείμενο ή έπιπλο)
Οι μέθοδοι υγιεινής των χεριών είναι το πλύσιμο με σαπούνι και νερό και η χρήση αλκοολούχων αντισηπτικών διαλυμάτων. Η επιλογή εξαρτάται από τις κλινικές συνθήκες.
Το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό αποτελεί θεμελιώδη μέθοδο υγιεινής των χεριών, με κύριο μηχανισμό δράσης τη μηχανική απομάκρυνση ρύπων, οργανικού υλικού και παθογόνων μικροοργανισμών από την επιφάνεια του δέρματος. Η διαδικασία περιλαμβάνει:
- Σχολαστικό σαπούνισμα
- Επαρκές τρίψιμο όλων των επιφανειών των χεριών για τουλάχιστον 40–60 δευτερόλεπτα
- Ξέπλυμα με άφθονο τρεχούμενο νερό, το οποίο συμβάλλει στην απομάκρυνση τόσο των μικροοργανισμών όσο και των υπολειμμάτων σαπουνιού
- Σκούπισμα και στέγνωμα όλων των επιφανειών των χεριών (τα υγρά χέρια μεταφέρουν ευκολότερα μικροοργανισμούς και αποτελούν ευνοϊκό περιβάλλον για την βιωσιμότητα των βακτηρίων)
Η μέθοδος αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν τα χέρια είναι εμφανώς λερωμένα, μετά από χρήση τουαλέτας ή σε περιπτώσεις πιθανής έκθεσης σε σπόρους μικροοργανισμών όπως Clostridium difficile, όπου τα αλκοολούχα αντισηπτικά παρουσιάζουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα.
Η χρήση αλκοολούχων αντισηπτικών διαλυμάτων αποτελεί την προτιμώμενη μέθοδο υγιεινής των χεριών στην κλινική πράξη, στις περιπτώσεις όπου τα χέρια δεν είναι εμφανώς λερωμένα. Τα διαλύματα αυτά, με περιεκτικότητα σε αλκοόλη 60–95%, παρουσιάζουν ταχεία και ευρέος φάσματος αντιμικροβιακή δράση, μειώνοντας αποτελεσματικά το μικροβιακό φορτίο του δέρματος. Η εφαρμογή τους είναι άμεση, εύχρηστη και συμβάλλει στη βελτίωση της συμμόρφωσης των επαγγελματιών υγείας, ιδίως σε περιβάλλοντα με αυξημένο φόρτο εργασίας. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά τους προϋποθέτει την ορθή τεχνική εφαρμογής:
- Χρήση επαρκούς ποσότητας αντισηπτικού διαλύματος, ώστε να καλύπτονται πλήρως όλες οι επιφάνειες των χεριών
- Σχολαστικό τρίψιμο όλων των επιφανειών των χεριών για τουλάχιστον 20–30 δευτερόλεπτα
- Φυσικό στέγνωμα χεριών
Κρίσιμο συμπλήρωμα — και όχι υποκατάστατο — της υγιεινής των χεριών αποτελεί η χρήση ιατρικών γαντιών. Πρόκειται για ένα σημαντικό μέτρο ατομικής προστασίας στο πλαίσιο της πρόληψης και του ελέγχου λοιμώξεων, ιδίως κατά την επαφή με βιολογικά υγρά ή μη ακέραιο δέρμα. Ωστόσο, ο λανθασμένος τρόπος χρήσης τους μπορεί να συμβάλει στη διασπορά μικροοργανισμών. Η ορθή εφαρμογή είναι η εξής:
- Υγιεινή χεριών πριν από την τοποθέτηση γαντιών
- Ορθή τοποθέτηση γαντιών
- Ορθή αφαίρεση γαντιών
- Υγιεινή χεριών μετά την αφαίρεση γαντιών
- Επιβεβλημένη αλλαγή γαντιών μεταξύ διαφορετικών ασθενών ή και διαφορετικών πράξεων στον ίδιο ασθενή
Στην ΑΝΑΠΛΑΣΗ, η πρόληψη των λοιμώξεων αποτελεί κύρια προτεραιότητα. Για το λόγο αυτό, αν και ο νόμος δεν το προβλέπει για Κέντρα Αποκατάστασης, έχει συσταθεί η Επιτροπή Νοσοκομειακών Λοιμώξεων (ΕΝΛ) η οποία αποτελεί το επιστημονικό όργανο το οποίο, ελέγχοντας τις λοιμώξεις, διασφαλίζει υψηλής ποιότητας παρεχόμενες υπηρεσίες υγείας στους ασθενείς. Η ΕΝΛ αναλαμβάνει δράσεις συντονιστικές, επιστημονικές, εποπτικές και εκτελεστικές. Λαμβάνει γνώση και με τη σειρά της γνωμοδοτεί για όλα τα θέματα που σχετίζονται με την πρόληψη και τον έλεγχο των νοσοκομειακών λοιμώξεων μέσα στους χώρους του Κέντρου.
Σημαντικός επίσης, στον έλεγχο των νοσοκομειακών λοιμώξεων, είναι ο ρόλος του Νοσηλευτή Επιτήρησης Λοιμώξεων (ΝΕΛ). Με την οργανωμένη, σωστή και έγκαιρη δράση του, συμβάλλει καίρια στην εφαρμογή των εθνικών και διεθνών κανόνων για την πρόληψη των νοσοκομειακών λοιμώξεων και στη βελτίωση των δεικτών της ποιότητας με στόχο την ασφάλεια των ασθενών. Κύριο έργο του ΝΕΛ υπό την εποπτεία της ΕΝΛ είναι:
- Η επιτήρηση, η καταγραφή και η ανάλυση των λοιμώξεων σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΟΔΥ
- Η επίβλεψη της εφαρμογής των διαδικασιών απολύμανσης, αποστείρωσης και αντισηψίας
- Η επίβλεψη της χρήσης των απολυμαντικών αντισηπτικών σκευασμάτων
- Η επιτήρηση εφαρμογής των μέτρων ατομικής προστασίας από όλους τους εργαζόμενους στο Κέντρο
- Η διενέργεια των εμβολιασμών του προσωπικού σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών
- Η επιτήρηση της συμμόρφωσης με τις ιατρονοσηλευτικές πρακτικές που σχετίζονται με την πρόληψη των νοσοκομειακών λοιμώξεων
- Η σύνταξη και η επικαιροποίηση των πρωτοκόλλων και διαδικασιών σε συνεργασία με την ΕΝΛ.
- Η καθοδήγηση του προσωπικού ώστε να εφαρμόζει ασφαλείς ιατρονοσηλευτικές πρακτικές
- Η παρακολούθηση της εφαρμογής των διαδικασιών και της κατάστασης καθαριότητας σε όλους τους χώρους του Κέντρου
- Η συνεχής εκπαίδευση του προσωπικού, με έμφαση στα μέτρα ατομικής προστασίας.
Επιπλέον, στην ΑΝΑΠΛΑΣΗ, προκειμένου να διατηρηθεί το υψηλό επίπεδο υγιεινής και προστασίας του Κέντρου, το ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό καθαριότητας έχει εξοπλιστεί με το πλέον προηγμένο νοσοκομειακό σύστημα απολύμανσης «υγειονομικό σύστημα sanivap» και εφαρμόζει αυστηρά πρωτόκολλα καθαρισμού. Επίσης έχουν τοποθετηθεί σε όλους τους χώρους του Κέντρου ειδικοί κίτρινοι κάδοι απόρριψης μέσων ατομικής προστασίας και έχουν δημιουργηθεί σύγχρονες εγκαταστάσεις διαχείρισης νοσοκομειακών αποβλήτων.
Στην ΑΝΑΠΛΑΣΗ, η σημασία της πρόληψης – και στο πεδίο των λοιμώξεων – αποτελεί στρατηγική επιλογή, επιτυγχάνοντας τελικά την προστασία των ασθενών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.
«Κάνουμε για τους ασθενείς μας ό,τι είναι αναγκαίο και όχι ό,τι θεωρείται εφικτό.»
«Κάνουμε για τους ασθενείς μας ό,τι θα κάναμε για την οικογένειά μας.»
Βιβλιογραφία
World Health Organization. (2009). WHO guidelines on hand hygiene in health care. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2009). My 5 moments for hand hygiene. Geneva: WHO.
Pittet, D., Allegranzi, B., & Boyce, J. (2009). The World Health Organization guidelines on hand hygiene in health care and their consensus recommendations. Infection Control & Hospital Epidemiology, 30(7), 611–622.
Allegranzi, B., & Pittet, D. (2009). Role of hand hygiene in healthcare-associated infection prevention. Journal of Hospital Infection, 73(4), 305–315.
Centers for Disease Control and Prevention. (2002). Guideline for hand hygiene in health-care settings. MMWR Recommendations and Reports, 51(RR-16), 1–44.
Erasmus, V., Daha, T. J., Brug, H., et al. (2010). Systematic review of studies on compliance with hand hygiene guidelines in hospital care. Infection Control & Hospital Epidemiology, 31(3), 283–294.
Sax, H., Allegranzi, B., Uçkay, I., Larson, E., Boyce, J., & Pittet, D. (2007). “My five moments for hand hygiene”: A user-centred design approach. BMJ Quality & Safety, 16(5), 340–344.
