ΤΙ ΕΙΝΑΙ TMS, nTMS, rTMS, navigated rTMS;
- Ο Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός – TMS (Transcranial Magnetic Stimulation) είναι μία μη επεμβατική μέθοδος ερεθισμού του εγκεφάλου.
Ένα ειδικό πηνίο τοποθετείται εξωτερικά στο κεφάλι και παράγει σύντομους μαγνητικούς παλμούς. Οι παλμοί αυτοί δημιουργούν ηλεκτρικό πεδίο στον εγκέφαλο, το οποίο μπορεί να μεταβάλλει τη λειτουργία συγκεκριμένων νευρωνικών δικτύων.
- Στον συμβατικό TMS δεν χρησιμοποιείται νευροπλοήγηση.
Η περιοχή-στόχος προσδιορίζεται κατά προσέγγιση, με βάση εξωτερικά ανατομικά σημεία αναφοράς, μετρήσεις στην επιφάνεια της κεφαλής ή λειτουργικές αποκρίσεις, χωρίς εξατομικευμένη απεικόνιση της ακριβούς θέσης του ηλεκτρικού πεδίου στον εγκέφαλο.
- Οι ανατομικές διαφορές μεταξύ των ασθενών και ακόμη και μικρές μεταβολές στη θέση και στον προσανατολισμό του πηνίου μπορούν να επηρεάσουν την ακρίβεια και τη σταθερότητα της στόχευσης από συνεδρία σε συνεδρία.
- Νευροπλοηγούμενος Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός / nTMS (navigated Transcranial Magnetic Stimulation) σημαίνει TMS με νευροπλοήγηση.
Η περιοχή-στόχος του εγκεφάλου προσδιορίζεται με ακρίβεια, με βάση μαγνητική τομογραφία του ίδιου του ασθενούς, η οποία πραγματοποιείται με ειδικό πρωτόκολλο για τη νευροπλοήγηση.
- Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός / rTMS (repetitive Transcranial Magnetic Stimulation) σημαίνει TMS με επαναλαμβανόμενους μαγνητικούς παλμούς.
- Νευροπλοηγούμενος Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός / navigated rTMS σημαίνει TMS με επαναλαμβανόμενους μαγνητικούς παλμούς και με νευροπλοήγηση.
Στον Νευροπλοηγούμενο Διακρανιακό Μαγνητικό Ερεθισμό – nTMS, η στόχευση βασίζεται στη μαγνητική τομογραφία του ίδιου του ασθενούς, η οποία πραγματοποιείται με κατάλληλο πρωτόκολλο για τη νευροπλοήγηση.
Οι εικόνες της μαγνητικής τομογραφίας μεταφέρονται στο σύστημα Nexstim της ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ και χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία εξατομικευμένης τρισδιάστατης απεικόνισης του εγκεφάλου.
Με βάση την ανατομία του συγκεκριμένου ασθενούς, την κλινική ένδειξη και το πρωτόκολλο εφαρμογής, ο ιατρός προσδιορίζει την περιοχή του εγκεφάλου που αποτελεί τον στόχο του ερεθισμού.
Ο ασθενής τοποθετείται σε σταθερή και άνετη θέση πάνω σε ειδικό κρεβάτι και η πραγματική θέση της κεφαλής του αντιστοιχίζεται με την τρισδιάστατη απεικόνιση της μαγνητικής τομογραφίας.
Ειδικό σύστημα εντοπισμού με κάμερα καταγράφει σε πραγματικό χρόνο τη θέση της κεφαλής και τη θέση, την κλίση και τον προσανατολισμό του πηνίου επί της κεφαλής του ασθενούς.
Παράλληλα, υπολογίζονται και προβάλλονται στην τρισδιάστατη απεικόνιση η θέση, η κατεύθυνση και η ένταση του μέγιστου ηλεκτρικού πεδίου (E–field) που προκαλεί ο μαγνητικός παλμός του πηνίου στον εγκέφαλο.
Καθώς ο ιατρός μετακινεί ή στρέφει το πηνίο, οι πληροφορίες αυτές ανανεώνονται σε πραγματικό χρόνο. Έτσι μπορεί να ελέγχει όχι μόνο τη θέση και τον προσανατολισμό του πηνίου επί της κεφαλής του ασθενούς, αλλά και πού υπολογίζεται ότι εστιάζεται ο ερεθισμός μέσα στον εγκέφαλο, και να διορθώνει ανάλογα τη θέση και τον προσανατολισμό του.
Όταν καθοριστεί η περιοχή-στόχος, καταγράφονται από το σύστημα η θέση και ο προσανατολισμός του πηνίου.
Στις επόμενες θεραπευτικές συνεδρίες, η νευροπλοήγηση καθοδηγεί τον ιατρό ώστε να τοποθετεί το πηνίο στην ίδια θέση και με τον ίδιο προσανατολισμό.
Στο νευροπλοηγούμενο σύστημα Nexstim στην ΑΝΑΠΛΑΣΗ, η θέση του πηνίου αναπαράγεται από τη μία θεραπευτική συνεδρία στην επόμενη με ακρίβεια της τάξεως των 2 mm.
Η ακρίβεια και η συνέπεια της στόχευσης αποτελούν κρίσιμους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν το θεραπευτικό αποτέλεσμα.
ΠΟΙΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ nTMS;
Οι δύο κύριες εφαρμογές είναι:
- η προεγχειρητική λειτουργική χαρτογράφηση του εγκεφάλου και
- η θεραπευτική νευροτροποποίηση με navigated rTMS.
Το θεραπευτικό αποτέλεσμα εξαρτάται από τη σωστή επιλογή του ασθενούς, την κλινική ένδειξη, την περιοχή-στόχο, το κατάλληλο θεραπευτικό πρωτόκολλο και την ένταξη της νευροτροποποίησης στο συνολικό πρόγραμμα θεραπείας και Αποκατάστασης.
ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗ
Το nTMS επιτρέπει τη μη επεμβατική χαρτογράφηση του κινητικού φλοιού —της περιοχής του εγκεφάλου που ελέγχει την κίνηση— και, με ειδικά πρωτόκολλα, περιοχών που συμμετέχουν στις λειτουργίες της γλώσσας και της ομιλίας.
Χρησιμοποιείται πριν από νευροχειρουργικές επεμβάσεις για όγκους ή άλλες εγκεφαλικές βλάβες που βρίσκονται κοντά σε σημαντικές λειτουργικές περιοχές.
Με τον τρόπο αυτό ο νευροχειρουργός αποκτά πρόσθετες πληροφορίες για τη σχέση της βλάβης με περιοχές του εγκεφάλου που είναι σημαντικές για την κίνηση, τη γλώσσα και την ομιλία και μπορεί να τις συνεκτιμήσει κατά τον σχεδιασμό της επέμβασης.
Η κινητική χαρτογράφηση με nTMS έχει αξιολογηθεί σε κλινικές μελέτες σε σύγκριση με τη διεγχειρητική άμεση ηλεκτρική διέγερση, τη μέθοδο αναφοράς για τη χαρτογράφηση του κινητικού φλοιού, και έχει δείξει ότι μπορεί να εντοπίζει με μεγάλη ακρίβεια τις κινητικές περιοχές του εγκεφάλου.
Η γλώσσα και η ομιλία δεν είναι η ίδια λειτουργία. Η γλώσσα αφορά την κατανόηση και την παραγωγή νοημάτων, ενώ η ομιλία αφορά την κινητική παραγωγή και εκφορά του προφορικού λόγου.
Οι λειτουργίες της γλώσσας υποστηρίζονται κυρίως από ένα δίκτυο μετωπιαίων, κροταφικών και βρεγματικών περιοχών του επικρατούντος για τη γλώσσα ημισφαιρίου, συνήθως του αριστερού. Η κινητική εκφορά της ομιλίας εξαρτάται από κινητικές και προκινητικές περιοχές που ελέγχουν τις κινήσεις του προσώπου, της γλώσσας και του λάρυγγα, σε συνεργασία με ευρύτερα εγκεφαλικά δίκτυα.
Με ειδικά πρωτόκολλα, το nTMS μπορεί να παρέχει σημαντικές προεγχειρητικές πληροφορίες για περιοχές που συμμετέχουν στις λειτουργίες αυτές. Η χαρτογράφηση χρησιμοποιείται συμπληρωματικά στον συνολικό νευροχειρουργικό σχεδιασμό και, όταν απαιτείται, τα ευρήματα επιβεβαιώνονται με διεγχειρητική άμεση ηλεκτρική διέγερση.
ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΝΕΥΡΟΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ navigated rTMS
Με τον επαναλαμβανόμενο μαγνητικό ερεθισμό μπορούν, ανάλογα με την περιοχή-στόχο και το θεραπευτικό πρωτόκολλο, να μεταβάλλονται η διεγερσιμότητα και η λειτουργία συγκεκριμένων νευρωνικών δικτύων.
Στόχος είναι να τροποποιηθεί, για θεραπευτικό σκοπό, ο τρόπος με τον οποίο ενεργοποιούνται και συνεργάζονται συγκεκριμένα δίκτυα του εγκεφάλου και να υποστηριχθούν μηχανισμοί νευροπλαστικότητας.
Το rTMS αποτελεί καθιερωμένη μη επεμβατική θεραπευτική μέθοδο για επιλεγμένους ασθενείς με Μείζονα Καταθλιπτική Διαταραχή.
Υπάρχει επίσης επιστημονική τεκμηρίωση για τη χρήση του σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρόνιου νευροπαθητικού πόνου.
ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΓΙΑ ΟΓΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
Σε κατάλληλα επιλεγμένους ενήλικες που παρουσιάζουν νέο ή επιδεινωμένο κινητικό έλλειμμα του άνω άκρου μετά από χειρουργική επέμβαση για όγκο εγκεφάλου, το navigated rTMS μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματικά στο πρόγραμμα κινητικής Αποκατάστασης.
Η νευροπλοήγηση επιτρέπει εξατομικευμένη στόχευση των κατάλληλων κινητικών περιοχών του εγκεφάλου και ακριβή επανάληψη του ερεθισμού στην ίδια περιοχή σε κάθε συνεδρία.
Ο navigated rTMS εντάσσεται στο συνολικό πρόγραμμα Νευρολογικής Αποκατάστασης και δεν το υποκαθιστά.
ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
Η rTMS έχει μελετηθεί εκτεταμένα ως συμπληρωματική παρέμβαση στην Αποκατάσταση μετά από Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο, ιδιαίτερα για την κινητική λειτουργία.
Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη χρονική φάση μετά το ΑΕΕ, τη βαρύτητα και τη θέση της βλάβης, την περιοχή που διεγείρεται και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.
Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ έχει μακρά κλινική και ερευνητική εμπειρία στην εφαρμογή της μεθόδου.
Το 2021 παρουσιάσαμε ηλεκτρονική αναρτημένη ανακοίνωση (e-poster) στο European Congress of NeuroRehabilitation, που πραγματοποιήθηκε από κοινού με το 27th Annual Meeting of the German Society for NeuroRehabilitation (DGNR), με τίτλο:
“A Controlled Study of Low Frequency Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation in the Upper Limb Rehabilitation of Chronic Stroke Patients”.
Το 2024, στο 37th Annual Congress of the Hellenic Neurosurgical Society & Joint Meeting with the Bulgarian Society of Neurosurgery, παρουσιάσαμε πιλοτική μελέτη για τη συνδυασμένη και ταυτόχρονη εφαρμογή navigated rTMS και ρομποτικού γαντιού στην Αποκατάσταση της παράλυσης του χεριού μετά από ΑΕΕ.
Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ, με βάση τον βιβλιογραφικό έλεγχο, είναι το πρώτο κέντρο παγκοσμίως που εφάρμοσε τη συγκεκριμένη μέθοδο.
Η αποτελεσματικότητά της συνεχίζει να αξιολογείται σε μεγαλύτερη μελέτη.
ΝΟΣΟΣ PARKINSON ΚΑΙ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΚΑΤΑ ΠΛΑΚΑΣ
Στη Νόσο Parkinson, η rTMS διερευνάται ως συμπληρωματική παρέμβαση κυρίως για κινητικά προβλήματα και τη βάδιση. Υπάρχουν ενδείξεις πιθανού οφέλους, αλλά δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία της ίδιας της νόσου.
Στη Σκλήρυνση κατά Πλάκας, διερευνάται κυρίως για τη σπαστικότητα και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, για την κόπωση και ορισμένες κινητικές διαταραχές.
Και στις δύο παθήσεις αποτελεί συμπληρωματική και υπό διερεύνηση παρέμβαση.
ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΗΣ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ TMS / nTMS / rTMS / navigated rTMS;
Ο Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός είναι μη επεμβατικός και δεν απαιτεί χειρουργική επέμβαση ή αναισθησία.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως ήπιες και παροδικές, όπως ενόχληση στο σημείο του ερεθισμού ή κεφαλαλγία.
Η επιληπτική κρίση αποτελεί σπάνια αλλά γνωστή σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια του rTMS. Με σωστή επιλογή των ασθενών και εφαρμογή των καθιερωμένων πρωτοκόλλων ασφάλειας, ο κίνδυνος είναι χαμηλός.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ορισμένα μεταλλικά ή ηλεκτρονικά εμφυτεύματα και πριν από τη θεραπευτική εφαρμογή προηγείται εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.
Κατά την εφαρμογή χρησιμοποιείται κατάλληλη προστασία της ακοής.
TMS, nTMS ΚΑΙ NAVIGATED rTMS ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΛΑΣΗ
Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ διαθέτει ολοκληρωμένο πολυδύναμο σύστημα Nexstim και εφαρμόζει την τεχνολογία nTMS και navigated rTMS από το 2015, τόσο για λειτουργική χαρτογράφηση του εγκεφάλου όσο και για θεραπευτικές εφαρμογές νευροτροποποίησης.
Οι εφαρμογές πραγματοποιούνται από ιατρούς με επίσημη εκπαίδευση και πιστοποίηση από τη Nexstim.
Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ συνδυάζει στο ίδιο κλινικό περιβάλλον την προεγχειρητική λειτουργική χαρτογράφηση του εγκεφάλου με nTMS, τη θεραπευτική νευροτροποποίηση με navigated rTMS και την άμεση ένταξή της σε οργανωμένο, εξατομικευμένο πρόγραμμα Νευρολογικής Αποκατάστασης.
Η μακρά κλινική εφαρμογή της τεχνολογίας, σε συνδυασμό με την ερευνητική δραστηριότητα της ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ στην εφαρμογή του navigated rTMS στη Νευρολογική Αποκατάσταση, αποτελεί μέρος της συστηματικής προσπάθειας για αξιοποίηση νέων θεραπευτικών τεχνολογιών μόνο όταν εντάσσονται σε σαφές κλινικό και επιστημονικό πλαίσιο.

